Temat prezentacji, pokazu i warsztatów zorganizowanych przez Katedrę Biologii i Ekologii Człowieka podczas tegorocznego Festiwalu Nauki (w dniu 20 września br.) brzmiał: "Skład ciała, otyłość, odchudzanie. Degustacja żywności ekologicznej".
Na prezentację składały się cztery prelekcje (ich krótkie streszczenia podano poniżej) oraz dwa pokazy:
A. pokaz działania elektronicznego analizatora impedancji, służącego do ilościowego szacowania składu tkankowego ciała, a w tym wzbudzającej największe zainteresowanie całkowitej ilości tkanki tłuszczowej w organizmie (wszyscy chętni goście zostali przebadani przy pomocy tego analizatora oraz zostali przeszkoleni w obliczaniu popularnych wskaźników nadwagi i otyłości, tj., BMI, oraz dystrybucji tkanki tłuszczowej, tj., WHR),
B. pokaz żywności ekologicznej połączony z jej degustacją.
W imprezie uczestniczyło ponad 100 gości. Tak duże zainteresowanie przedstawianą przez nas problematyką spowodowało konieczność natychmiastowego wykorzystania drugiej sali i powtórzenia wszystkich czterech prelekcji dla drugiej dużej grupy gości.

TEMATY PRELEKCJI

1. Mgr Małgorzata SOCHA : Łatwy sposób określania stopnia otyłości

Celem prelekcji było zaprezentowanie Bioelektrycznej Metody Impedancji (BIA) jako jednej z metod określania składu ciała. Jest to bardzo dokładna, łatwa i szybka w stosowaniu i, co bardzo ważne, nieinwazyjna metoda oceny składu tkankowego (w ujęciu ilościowym) organizmu człowieka. Metoda ta umożliwia ocenę stanu i badanie zmian składu ciała związanych z wiekiem i następujących pod wpływem różnych czynników, jakimi mogą być na przykład: choroba, zaburzenia w odżywianiu, trening sportowy czy dieta odchudzająca. Szczególnie duże znaczenie ma ustalenie przyczyn otyłości - czy jest to nagromadzenie w organizmie większej ilości tkanki tłuszczowej czy zatrzymanie dużej ilości wody. BIA pozwala na dokładne określenie proporcji między poszczególnymi składnikami w organizmie (tkanką tłuszczową, ciałem szczupłym, wodą wewnątrz- i pozakomórkową), pozwala tym samym na dobieranie prawidłowych metod postępowania w przypadku otyłości tak, by proces redukcji masy ciała nie odbywał się ze szkodą dla pacjenta (np. odwadnianie zamiast odchudzania) i w konsekwencji dawał oczekiwany i długotrwały efekt. Otyłość stanowi zagrożenie dla zdrowia i jest jednym z ważniejszych problemów społecznych i medycznych krajów rozwiniętych. Osoby otyłe są bardziej narażone na ryzyko przedwczesnego zgonu i częściej zapadają na ciężkie schorzenia. Ze względu na swoje zalety BIA powinna znaleźć zastosowanie w tych placówkach, które diagnozują otyłość i stosują programy redukcji masy ciała.
W drugiej części prelekcji zwrócono uwagę na proste sposoby oceny stopnia nadwagi i otyłości. Ze względu na zagrożenia, którym sprzyja nadmierna masa ciała, bardzo ważna jest indywidualna umiejętność oszacowania odchyleń od należnej masy ciała. W tym celu omówione zostały dwa popularyzowane ostatnio wskaźniki - BMI (wskaźnik względnej masy ciała) i WHR (wskaźnik dystrybucji tkanki tłuszczowej) - sposób wyliczania ich wartości i normy. Są to najczęściej stosowane w badaniach epidemiologicznych wskaźniki, które bardzo mocno korelują z czynnikami ryzyka, jakie wywołuje nadmierna ilość tłuszczu w organizmie.
Na zakończenie wybrane osoby mogły poddać się badaniu składu ciała metodą BIA. Wyniki badań były omawiane indywidualnie z każdą badaną osobą.

2. Dr Małgorzata SŁOWIŃSKA-LISOWSKA: Rola diety w kształtowaniu sylwetki

Przedmiotem wystąpienia było omówienie podstawowych metod regulacji masy ciała tj. głodówki, odwodnienia i ujemnego bilansu energetycznego.
W głodówce następuje przede wszystkim utrata beztłuszczowej masy ciała, podczas odwodnienia natomiast obserwujemy utratę wody, niektórych biopierwiastków oraz witamin. Obie te metody powodują obniżenie wydolności fizycznej i psychicznej. Jedynie metoda ujemnego bilansu energetycznego daje istotne obniżenie ilości tkanki tłuszczowej.
Problem nadwagi i otyłości jest bardzo aktualny i dotyczy prawie 1/3 populacji osób dorosłych.
W sporcie wyczynowym, szczególnie w dyscyplinach, w których dominują kategorie wagowe, spotyka się bardzo często nieprawidłowości w stosowanych metodach regulacji masy ciała.
Edukacja w tej dziedzinie jest bardzo potrzebna, szczególnie że w prasie popularnej a nawet popularno-naukowej propaguje się wiele niewłaściwych, sprzecznych z nauką, metod walki z nadwagą i otyłością.
Zainteresowanie tą problematyką jest duże zarówno wśród młodzieży, jak i osób dorosłych.

3. Dr Beata PIERÓG: Ekologiczne aspekty żywności i żywienia

Żywność ekologiczna w Polsce produkowana jest przez Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi EKOLAND. Podstawowa zasada rolnictwa to odrzucenie środków chemii rolnej, weterynaryjnej i spożywczej. Dzięki temu uzyskuje się nie tylko wysoką jakość płodów rolnych, ale również występuje ochrona środowiska produkcji rolniczej (gleby, wody, krajobrazu). W Polsce atesty EKOLANDU uzyskało ostatnio ok. 190 gospodarstw o łącznej powierzchni ok. 5500 ha. Atest przyznawany jest na 1 rok i należy spełnić bardzo szczegółowe wymagania, aby go uzyskać. Mimo wysokiej wartości biologicznej, braku substancji szkodliwych czy zanieczyszczeń, żywność ta jest stosunkowo mało popularna w naszym społeczeństwie. Jej rozreklamowanie i zwiększenie udziału w codziennym menu na pewno wpłynęłoby korzystnie na zdrowie, szczególnie osób mieszkających na terenach zagrożonych pod względem ekologicznym.

4. Dr Lucyna GÓRSKA-KŁĘK: O marketingu żywności ekologicznej

Europejski rynek żywności ekologicznej wymaga zdecydowanych działań w odniesieniu do klientów, jak i w zakresie wyboru polityki handlowej. Istnieje wiele czynników utrudniających rozwój eko-produktów, m.in. silne rozproszenie gospodarstw ekologicznych i odbiorców tej żywności, nierównowaga sezonowa pomiędzy popytem a podażą, mała gotowość do ponoszenia dodatkowych nakładów na działalność marketingową. W Polsce początkowo nie występowały duże trudności ze sprzedażą produktów ekologicznych, ponieważ oferta była niewielka i mało różnorodna. Dlatego wysiłek marketingowy ze strony producentów był także niewielki, sami kupujący uprawiali marketing. Obecnie w naszym kraju rośnie liczba gospodarstw ekologicznych (wg danych Inspekcji Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych wzrosła w przeciągu ostatniego roku liczba gospodarstw z certyfikatem i w trakcie przestawiania się na produkcję ekologiczną o prawie 50%). Właściwa strategia marketingowa na rynku eko-produktów jest bardzo potrzebna, m.in. upowszechnienie pojęcia żywności ekologicznej, tworzenie nowych form zbytu, rozpoznanie klienteli, rozwój doradztwa i usług dla klientów oraz producentów.

Katedra Biologii i Ekologii Człowieka
Kier.: Prof. dr hab. Paweł Bergman
Wydział Fizjoterapii AWF
51-612 Wrocław, al. Paderewskiego 35