SYLWETKA PROFESORA STEINHAUSA
Hugo
Dionizy STEINHAUS (1887-1972) - matematyk, prof. UJK i UWr,
współtwórca lwowskiej szkoły analizy funkcjonalnej oraz wrocławskiej
szkoły teorii prawdopodobieństwa i zastosowań matematyki. Urodzony
w Jaśle 14 stycznia 1887, rozpoczął w 1905 studia na Uniwersytecie
we Lwowie. W 1906 przeniósł się do Getyngi, gdzie studiował matematykę.
Po studiach wrócił do rodzinnego Jasła. W czasie I wojny światowej
służył w artylerii Legionów i pracował w Dyrekcji Odbudowy Kraju
w Krakowie i Lwowie. Od 1918 - profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza.
Odkrywca talentu Stefana Banacha, z którym w 1929 założył czasopismo
Studia Mathematica, poświęcone analizie funkcjonalnej. Podczas
II wojny światowej ukrywał się w Berdychowie koło Stróż pod przybranym
nazwiskiem G. Krochmalny, gdzie zajmował się tajnym nauczaniem.
Jesienią
1945 przybył do Wrocławia, gdzie stał się jednym z twórców wrocławskiego
środowiska naukowego. Był organizatorem i pierwszym dziekanem Wydziału
Mat.-Fiz.-Chem. Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej, sekretarzem
generalnym WTN w pierwszej kadencji, później kilkakrotnie prezesem,
kierował Katedrą Zastosowań Matematyki w Instytucie Matematyki Uniwersytetu
Wrocławskiego oraz Działem Zastosowań Przyrodniczych, Gospodarczych
i Technicznych Instytutu Matematycznego PAN. Członek PAU od 1945
i członek rzeczywisty PAN od chwili jej założenia. Doktor h. c.
AM we Wrocławiu (1961), UW (1961), UAM (1963), UWr (1965). We Wrocławiu
założył 2 czasopisma matematyczne: Collogium Mathematicum
(1947) oraz Zastosowania Matematyki (1953; obecnie wychodzi
pod nazwą Applicationes Mathematicae).
Dorobek
naukowy Steinhausa to 255 publikacji z zakresu: analizy matematycznej,
analizy funkcjonalnej, teorii prawdopodobieństwa, teorii gier oraz
zastosowań matematyki. Te ostatnie prace dotyczyły wykorzystania
metod matematycznych m.in. w medycynie (dyspersja leukocytów we
krwi, efektywność wykrywania nosicielstwa błonicy, lokalizacja obcych
ciał za pomocą promieni Roentgena - oryginalny przyrząd introwizor,
rozkład chromosomów), technice (zagadnienie taryfy elektrycznej,
konstrukcje mostowe o kratownicy hexagonalnej, wyznaczanie środka
miedzi sieci telefonicznej, statystyczna kontrola jakości, patent
amerykański i polski na introwizor), geografii (wskaźniki zagęszczenia
i rozproszenia osiedli, rzeźby terenu, efektywna metoda pomiaru
brzegu morskiego), sądownictwie (metoda dochodzenia ojcostwa i alimentów),
antropologii (taksonomia wrocławska), ekonometrii (podział pragmatyczny,
porównywanie procesów produkcyjnych). Był oryginalnym popularyzatorem
matematyki, jego książki Kalejdoskop matematyczny oraz Sto
zadań doczekały się wielu wydań i przekładów na języki obce.
Celność i zwięzłość cechują liczne aforyzmy, kalambury i dowcipy
Steinhausa, a jego tzw. Słownik racjonalny to wynik szczególnego
rodzaju gry słów i znaczeń ("ZIEMIA - kula u nogi" czy
"GENIUSZ - gen i już"). Wykształcił kilka pokoleń matematyków,
którzy zajmowali najwyższe pozycje naukowe w kraju i za granicą,
m.in. Marek Kac, Czesław Ryll-Nardzewski, Kazimierz Urbanik. Laureat
nagrody PAU (1950), Nagrody Państwowej I stopnia (1951). Swoje bogate
życie opisał w książce Wspomnienia i zapiski będącej niezwykłą
panoramą intelektualną całej epoki, bo autor pisze nie tylko o sobie,
ale i o ludziach, wydarzeniach i polityce.
Centrum
im. Hugona Steinhausa
Politechnika Wrocławska
Wybrzeże Wyspiańskiego 27, 50-370 Wrocław |
|
|