"Żywność zmodyfikowana genetycznie. Tak, ale..."

Gdzie można kupić "sałatę ze szczepionką przeciw żółtaczce" i "marchew na wrzody żołądka"? Co statystyczny Kowalski wie o żywności transgenicznej? Jakie organizmy zostały już zmodyfikowane genetycznie? Odpowiedziom na te i wiele jeszcze innych pytań dotyczących GMO (Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów) służyć miał wykład profesora Tomasza Twardowskiego, który gościł na Politechnice Wrocławskiej 20 stycznia 2003, zaproszony przez Koordynatora Środowiskowego DFN, prof. Kazimierę A. Wilk, i Dziekana Wydziału Chemicznego, prof. Pawła Kafarskiego. Wystąpienie adresowane było do studentów biotechnologii i technologii chemicznej oraz pracowników kierunku biotechnologia PWr.

Zainteresowania naukowe profesora Tomasza Twardowskiego koncentrują się na mechanizmach regulatorowych biosyntezy białka w organizmach eukariotycznych, głównie roślinnych, a ponadto zagadnieniach społecznych i prawnych dotyczących biotechnologii. Tych przedmiotów profesor także uczy jako wykładowca w Akademii Rolniczej i Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i Politechnice Łódzkiej. Spośród wielu funkcji pełnionych przez prof. Twardowskiego na wyszczególnienie zasługują dwie: przewodniczącego Rady Programowej Biura Informacyjnego ds. Żywności Genetycznie Modyfikowanej i redaktora naczelnego kwartalnika "Biotechnologia".

Podczas wykładu pt: "Żywność zmodyfikowana genetycznie. Tak, ale..." prelegent poruszył wiele zagadnień wynikających z postępu badań biotechnologicznych w zakresie żywności pochodzenia roślinnego w Polsce i na świecie. Nasi naukowcy mogą pochwalić się między innymi następującymi osiągnięciami: wyhodowali sałatę zawierającą jadalną szczepionkę przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby (Poznań) oraz otrzymali słodkie ogórki i pomidory (Warszawa). Efekty tych badań nieprędko ujrzą lady sklepowe, gdyż na obecnym etapie są to prace laboratoryjne.

Słuchacze poznali nie tylko dane dotyczące m.in. obszaru upraw roślin transgenicznych w przodujących w tym zakresie krajach, ich rodzaju i sposobu wprowadzania do obrotu na rynek konsumencki, ale i opinie na ten temat - zarówno naukowe, jak i powszechne w społeczeństwie. Do bardzo ciekawych i pozytywnych wiadomości profesor zaliczył fakt poparcia dla badań biotechnologicznych deklarowany przez ok. 2/3 mieszkańców Polski; podobne stanowisko reprezentują obywatele USA. Warte odnotowania jest tutaj zastrzeżenie, że stosunek Polaków do konsumpcji GMO charakteryzuje się większym sceptycyzmem. W świetle wyników badań opinii publicznej najważniejszym aspektem decydującym o zakupie tego rodzaju żywności przez Polaków są jej walory odżywcze, a nie cena. Wolelibyśmy zatem kupować pomidory, które nie więdną, winogrona bez pestek, ogórki słodsze, ale mniej kaloryczne.

Sformułowanie zalet i wad roślin transgenicznych jest złożone. Niewątpliwą korzyścią dla rolnika jest uprawa roślin odpornych na herbicyd uniwersalny i szkodniki, dająca przez to większy plon i, co zrozumiałe, zysk. Uprawa taka może ponadto wpływać korzystnie na właściwości gleby. Dla konsumenta ważnym plusem są wspomniane już wartości odżywcze i organoleptyczne (smakowo-zapachowe) obecne w zmodyfikowanych roślinach. Wśród obaw podnoszonych przez wystraszonych i zagubionych konsumentów najczęściej wymienia się następujące kwestie: zaburzenia w ekosystemach, powstanie superchwastów, alergie i toksyczność. Eksperci autorytatywnie stwierdzają jednak, że żywność GM jest bezpieczna, a obawy są nieuzasadnione.

Naukowcy mają świadomość zarówno pozytywnych, jak i negatywnych aspektów upowszechnienia upraw i konsumpcji takich roślin. Ich praca ma wszak na celu nie tylko wskazywanie nowych dróg w rozwoju technologii, ale też otwarte i obiektywne informowanie obywateli dające możliwość podjęcia korzystnych dla nich decyzji. Przedstawione przez prof. Twardowskiego uwarunkowania rozwoju biotechnologii w zakresie roślin transgenicznych nie dotykały etycznego aspektu eksperymentów genetycznych. To temat na osobną dyskusję.

tekst i zdjęcia: Małgorzata Smutkiewicz

Rysunek pochodzi z książki Tomasza Twardowskiego i Edyty Kwapich "100+30 najczęściej zadawanych pytań na temat współczesnej biotechnologii", Poznań 2001; Autor: Kinga Gawrońska